K2-18b؛ عجیب‌ترین کاندیدای حیات در داده‌های جیمز وب

ایده کشف حیات روی سیاره K2-18b شاید شبیه تیتری باشد که در شبکه‌های اجتماعی دست‌به‌دست می‌شود، اما پشت این تیتر، داده‌های واقعی و بسیار دقیق تلسکوپ جیمز وب قرار دارد. این تلسکوپ با نگاه فروسرخش، نور ستاره میزبان را هنگام عبور سیاره از جلوی آن تجزیه کرده و از روی «اثر انگشت طیفی»، سرنخ‌هایی از ترکیب جو این دنیا به دست آورده است.

K2-18b چه جور دنیایی است؟

K2-18b در فاصله حدود ۱۲۰ سال نوری از ما قرار دارد و جرمی چند برابر زمین دارد؛ نه آن‌قدر بزرگ که شبیه مشتری باشد و نه آن‌قدر کوچک که یک دوقلوی زمین حساب شود. این سیاره در منطقه‌ای می‌چرخد که به آن «منطقه قابل سکونت» می‌گویند؛ یعنی جایی که دمای متوسط می‌تواند اجازه وجود آب مایع را روی سطح یا در لایه‌های بالایی دهد.

خیلی از دانشمندان این نوع دنیاها را «سیارات هیوسئن» می‌نامند؛ سیاره‌هایی با اقیانوس‌های عمیق و جوی غنی از هیدروژن، که شاید میزبان نوعی حیات متفاوت از آن‌چه روی زمین می‌شناسیم باشند.

جیمز وب در جو این سیاره چه پیدا کرده است؟

در داده‌های طیفی جیمز وب، نشانه‌های واضحی از متان، دی‌اکسیدکربن و بخار آب دیده شده است. این یعنی جو K2-18b نه‌تنها فعال است، بلکه حاوی مولکول‌هایی است که روی زمین، در ترکیب با هم، معمولاً با محیط‌های زنده و پویا همراه هستند.

در برخی تحلیل‌ها، حتی زمزمه‌هایی از احتمال حضور مولکول‌هایی مثل DMS (دی‌متیل سولفید) مطرح شد؛ مولکولی که روی زمین عمدتاً توسط موجودات زنده دریایی تولید می‌شود. همین اشاره‌ها باعث شد K2-18b به یکی از داغ‌ترین موضوعات در حوزه حیات فرازمینی تبدیل شود.

چرا هنوز نمی‌توانیم بگوییم «حیات کشف شد»؟

با وجود همه این هیجان، دانشمندان از روی احتیاط تأکید می‌کنند که هنوز راه زیادی تا اعلام کشف قطعی حیات باقی مانده است. اول این‌که داده‌های طیفی همیشه می‌توانند چند برداشت مختلف داشته باشند و باید با مدل‌سازی‌های دقیق و مشاهدات تکراری، احتمال خطا را کم کرد.

دوم این‌که حتی اگر حضور بعضی مولکول‌ها تأیید شود، همیشه این احتمال وجود دارد که فرایندهای غیرزیستی هم بتوانند آن‌ها را تولید کنند؛ مثلاً واکنش‌های شیمیایی در اعماق اقیانوس‌ها یا در لایه‌های بالایی جو، بدون نیاز به موجود زنده.

چرا K2-18b با وجود همه این تردیدها مهم است؟

اهمیت اصلی K2-18b این است که نشان می‌دهد جیمز وب می‌تواند جو سیاره‌های دور را با جزئیاتی بی‌سابقه بررسی کند. همین حالا هم، این تلسکوپ ثابت کرده که قادر است مولکول‌های پیچیده را در دنیایی در ۱۲۰ سال نوری دورتر تشخیص دهد. این یعنی برای اولین بار، ابزار لازم برای جستجوی واقعی نشانه‌های حیات در بیرون از منظومه شمسی را در اختیار داریم.

جمع‌بندی: K2-18b شاید هنوز «خانه قطعی موجودات زنده» نباشد، اما بدون شک یکی از عجیب‌ترین و امیدبخش‌ترین دنیاهایی است که جیمز وب تا امروز بررسی کرده. این سیاره به ما یادآوری می‌کند که داستان حیات در کیهان، احتمالاً بسیار متنوع‌تر و شگفت‌انگیزتر از چیزی است که فقط از روی یک سیاره آبی کوچک به نام زمین می‌توان حدس زد.